Καθώς η Κύπρος προχωρά σε νομοθετικές ρυθμίσεις που αφορούν τα ηλεκτρικά πατίνια, είναι χρήσιμο να εξεταστεί παράλληλα και η κατάσταση στα ηλεκτρικά ποδήλατα.
Σε αυτή την κατηγορία το νομοθετικό πλαίσιο είναι ήδη καθορισμένο, όμως η εφαρμογή του παραμένει περιορισμένη στην πράξη, με αποτέλεσμα να μην αξιοποιείται πλήρως το υφιστάμενο σύστημα ελέγχου και ασφάλειας.
Το ζήτημα της μικροκινητικότητας έχει πλέον φτάσει σε κρίσιμο σημείο, καθώς οι παρατεταμένες συζητήσεις και η περιορισμένη εφαρμογή της νομοθεσίας δυσχεραίνουν την ομαλή λειτουργία της αγοράς και την ασφάλεια στους δρόμους.
Παρότι η μικροκινητικότητα μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για την Κύπρο - από τη μείωση της συμφόρησης και των εκπομπών μέχρι την ενίσχυση των επιλογών μετακίνησης - οι καθυστερήσεις και η ανεπαρκής επιτήρηση αποτελούν ουσιαστικό εμπόδιο στην πρόοδο.
Ένα κεντρικό ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί είναι η κυκλοφορία οχημάτων που, αν και δεν είναι κατ’ αρχήν παράνομα, πωλούνται και χρησιμοποιούνται με τρόπους που παραβιάζουν τους κανονισμούς οδικής κυκλοφορίας-συγκεκριμένα, οχήματα που οδηγούνται σε δημόσιους δρόμους χωρίς πινακίδες κυκλοφορίας, έγκυρη άδεια οδήγησης ή ασφάλεια.
Τα μη ρυθμισμένα μοτοποδήλατα αποτελούν άμεση απειλή για πεζούς, οδηγούς και αναβάτες. Η απουσία υποχρεωτικής ασφάλισης επιδεινώνει αυτούς τους κινδύνους, αφήνοντας τα θύματα ατυχημάτων χωρίς προστασία ή δυνατότητα αποζημίωσης.
Πρόκειται όχι για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για συστημικές απειλές με ευρείες συνέπειες για τη δημόσια ασφάλεια, την προστασία των καταναλωτών και την ακεραιότητα της αγοράς.
Ένας αυξανόμενος αριθμός οχημάτων που διαφημίζονται και πωλούνται ως ηλεκτρικά ποδήλατα στην πραγματικότητα λειτουργούν ως μοτοποδήλατα. Αυτά τα οχήματα διαθέτουν συνήθως κινητήρα μόνο με γκάζι και συχνά μη λειτουργικά πετάλια, δίνοντας την ψευδαίσθηση της συμμόρφωσης ενώ στερούνται τα χαρακτηριστικά ενός πραγματικού ποδηλάτου.
Με ισχύ από 800 έως 2000 W και ταχύτητες 45–60 χλμ/ώρα, υπερβαίνουν τα όρια που ορίζει η νομοθεσία για τα ηλεκτρικά ποδήλατα στην Κύπρο (250 W και 25 χλμ/ώρα) και δεν υπάγονται στην πιστοποίηση EN 15194. Πολλά ηλεκτρικά ποδήλατα εισάγονται με τεχνητούς περιορισμούς ώστε να εμφανίζονται ως νόμιμα, περιορισμοί που συχνά αφαιρούνται ή παρακάμπτονται μετά την αγορά.
Άλλα φέρουν ψευδείς πινακίδες, δεν διαθέτουν τα κατάλληλα έγγραφα ή παρουσιάζονται ως νόμιμα ηλεκτρικά ποδήλατα, παρά το γεγονός ότι δεν πληρούν τους ισχύοντες ευρωπαϊκούς κανονισμούς για EPAC.
Αν και εισαγωγείς, πωλητές και αναβάτες γνωρίζουν ότι αυτά τα οχήματα είναι παράνομα όταν χρησιμοποιούνται με αυτόν τον τρόπο, συχνά τα τροποποιούν για να αποφύγουν τον εντοπισμό.
Χρησιμοποιούνται πλαστές πινακίδες και κρυφά κουμπιά που περιορίζουν προσωρινά την ταχύτητα στα 25 χλμ/ώρα κατά τη διάρκεια των επιθεωρήσεων, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι ο έλεγχος της αστυνομίας βασίζεται κυρίως στην πινακίδα και στη μετρούμενη ταχύτητα.
Αυτή η συστηματική πρακτική παραπλανητικής κατηγοριοποίησης και παράκαμψης των κανονιστικών υποχρεώσεων δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια ασφάλεια, ενώ ταυτόχρονα υπονομεύει τον υγιή ανταγωνισμό και πλήττει την αξιοπιστία της αγοράς.
Η Κύπρος διαθέτει ήδη ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για τα ηλεκτρικά ποδήλατα, τα μοτοποδήλατα και τις ηλεκτρικές μοτοσικλέτες, το οποίο ευθυγραμμίζεται με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, όπως τον Κανονισμό ΕΕ 168/2013 και τον περί Ρύθμισης της Διακίνησης Ποδηλάτων Νόμος του 2018 (Ν. 19(I)/2018).
Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη νομοθεσίας, αλλά η ασυνεπής εφαρμογή και επιβολή. Οχήματα που δεν πληρούν τα απαιτούμενα τεχνικά χαρακτηριστικά και τα προβλεπόμενα μέτρα ασφάλειας δεν επιτρέπεται να κυκλοφορούν σε δημόσιους δρόμους, αλλά τα κενά στον έλεγχο επιτρέπουν τη διακίνηση μη συμμορφούμενων οχημάτων, θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια και την αξιοπιστία των αρχών.
Η εισαγωγή και πώληση οχημάτων είναι νόμιμη, αλλά η αντιμετώπιση του προβλήματος πρέπει να ξεκινήσει από τους εισαγωγείς και πωλητές.
Οχήματα που δεν μπορούν να καταχωρηθούν, ασφαλιστούν ή μεταβιβαστούν νόμιμα δεν θα επρεπε να εισέρχονται στην αγορά. Παρά ταύτα, τα παράνομα μοτοποδήλατα συνεχίζουν να πωλούνται θέτοντας σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια και υπονομεύοντας την αρχή της νομιμότητας.
Η διασφάλιση της ευθύνης στο σημείο πώλησης είναι κρίσιμη-όχι μόνο για την προστασία των πολιτών στους δρόμους, αλλά και για τη διατήρηση του υγιούς ανταγωνισμού και της αξιοπιστίας της αγοράς μικροκινητικότητας.
Οι τρέχουσες πρακτικές επιβολής επιδεινώνουν το πρόβλημα. Οι έλεγχοι της αστυνομίας για παράνομα μοτοποδήλατα παραμένουν περιορισμένοι, ενθαρρύνοντας παράνομες συμπεριφορές, τιμωρώντας τις συμμορφούμενες επιχειρήσεις κατευθύνοντας τους καταναλωτές προς μη συμμορφούμενα οχήματα.
Οι νόμοι πρέπει να εφαρμόζονται με συνέπεια και δικαιοσύνη για να διατηρείται η εμπιστοσύνη του κοινού, να προστατεύονται οι πολίτες και να σταθεροποιείται η αγορά μικροκινητικότητας.
Αν και η τροχαία στην Κύπρο διεξάγει συχνά και αυστηρούς ελέγχους στα ηλεκτρικά ποδήλατα, η επιβολή είναι συχνά άνιση. Αναβάτες συμμορφούμενων e-bikes μπορεί να τιμωρούνται για μικρές παραβάσεις, όπως η χρήση γκαζιού ή η μικρή υπέρβαση των ορίων ταχύτητας (π.χ. 5–7 χλμ/ώρα).
Εν τω μεταξύ, οχήματα που λειτουργούν ως μοτοποδήλατα—αν και διαφημίζονται ως ποδήλατα-σχεδόν ποτέ δεν ελέγχονται. Αυτή η ανισορροπία δημιουργεί παραδοξότητα: οι αναβάτες μπορεί να εγκαταλείψουν τα συμμορφούμενα e-bikes, που υπόκεινται σε συνεχείς ελέγχους, υπέρ των μοτοποδηλάτων που σπάνια ελέγχονται.
Τα παράνομα μοτοποδήλατα χρησιμοποιούνται κυρίως από διανομείς που είναι αιτούντες άσυλο ή πρόσφυγες και επομένως δεν μπορούν να αποκτήσουν κυπριακή άδεια οδήγησης ή ασφάλεια. Πρόκειται για χρήστες υψηλού κινδύνου και σοβαρές συνέπειες σε περίπτωση ατυχήματος. Οι κίνδυνοι που συνεπάγονται αυτά τα οχήματα υπερβαίνουν τους ίδιους τους αναβάτες, απειλώντας πεζούς, άλλους οδηγούς και το ευρύ κοινό.
Από την πλευρά της αγοράς, η ασυνεπής επιβολή υπονομεύει τον υγιή ανταγωνισμό, τιμωρεί τις συμμορφούμενες επιχειρήσεις και δημιουργεί αβεβαιότητα στον τομέα της μικροκινητικότητας. Οχήματα που δεν μπορούν να καταχωρηθούν, ασφαλιστούν ή πιστοποιηθούν δεν πρέπει να εισέρχονται στην αγορά, και οι εισαγωγείς και πωλητές πρέπει να λογοδοτούν πλήρως.
Η αδιαφορία για αυτά τα ζητήματα θέτει σε κίνδυνο όχι μόνο τη δημόσια ασφάλεια, αλλά και τη βιωσιμότητα και αξιοπιστία της μικροκινητικότητας στην Κύπρο.
Απαιτείται μια ολοκληρωμένη και συντονισμένη προσέγγιση. Η άμεση εφαρμογή των υφιστάμενων νόμων σε επίπεδο εισαγωγέα και πωλητή είναι κρίσιμη. Οι αρχές πρέπει να επικοινωνούν σαφώς στο κοινό ότι τα παράνομα μοτοποδήλατα και μοτοσικλέτες-όχι τα συμμορφούμενα ηλεκτρικά ποδήλατα-αποτελούν το κύριο πρόβλημα. Η επιβολή πρέπει να είναι αυστηρή, συνεπής και ισότιμη για όλα τα είδη οχημάτων και τις πόλεις, σε συνδυασμό με στοχευμένους ελέγχους τελωνείων για την αποφυγή εσφαλμένης κατηγοριοποίησης, φοροδιαφυγής και παραβίασης κανονισμών.
Τελικώς, τα παράνομα μοτοποδήλατα-και όχι τα νόμιμα ηλεκτρικά ποδήλατα-αποτελούν την κύρια απειλή για την οικοσφαίρα της μικροκινητικότητας στην Κύπρο. Η αποτελεσματική επιβολή, η σαφής λογοδοσία και η συντονισμένη δράση των εμπλεκόμενων φορέων είναι απαραίτητες για την προστασία της δημόσιας ασφάλειας, τη διατήρηση της ακεραιότητας της αγοράς και την εξασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης της μικροκινητικότητας.
Με την εφαρμογή αυτών των μέτρων, η Κύπρος μπορεί να απολαύσει ένα ασφαλές, αξιόπιστο και δίκαιο σύστημα μικροκινητικότητας που εξυπηρετεί τους πολίτες, στηρίζει τις επιχειρήσεις και ενισχύει την εμπιστοσύνη στο ρυθμιστικό πλαίσιο.
