Έντονες ανησυχίες για την πορεία υλοποίησης των έργων αφαλάτωσης αλλά και για τη συνολική διαχείριση του υδατικού προβλήματος στην Κύπρο, εκφράστηκαν την Τρίτη κατά τη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Γεωργίας από βουλευτές, μέλη της Επιτροπής, οι οποίοι ανέδειξαν καθυστερήσεις στον σχεδιασμό και τα έργα αφαλατώσεων. Παράλληλα ο ΕΟΑ Λευκωσίας, προειδοποίησε για το γεγονός ότι οι ποσότητες στις δεξαμενές Λακατάμιας καλύπτουν σήμερα οριακά τη ζήτηση, σε μια περιοχή που οι νέες συνδέσεις νερού αυξάνονται περίπου 5-7% ετησίως.
Ο Πρόεδρος της Επιτροπής, Γιαννάκης Γαβριήλ, έκανε λόγο για επαναλαμβανόμενες εξαγγελίες χωρίς ουσιαστική πρόοδο, σημειώνοντας ότι ήδη από το 2024 είχαν δοθεί διαβεβαιώσεις για δημιουργία νέων μονάδων αφαλάτωσης εντός πενταετίας. «Πήραμε μόνο παρατάσεις», ανέφερε, θέτοντας ερωτήματα για τα συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, την πορεία των διαγωνισμών και την υλοποίηση του σχεδιασμού που περιλαμβάνει συνολικά εννέα μονάδες.
Κατά τη διάρκεια της συνεδρίας, οι βουλευτές υπέβαλαν πληθώρα ερωτήσεων που αφορούσαν τόσο τα μεγάλα έργα υποδομής όσο και επιμέρους ζητήματα, όπως οι αιτήσεις ξενοδοχειακών μονάδων για ιδιωτικές αφαλατώσεις, την κατανάλωση νερού από γήπεδα γκολφ και την πρόοδο συγκεκριμένων έργων όπως η μονάδα στην Αγία Θέκλα και το φράγμα Τερσεφάνου.
Από την πλευρά του, ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Γεωργίας, Ανδρέας Γρηγορίου, παρουσίασε αναλυτικά την εικόνα των έργων αφαλάτωσης. Όπως ανέφερε, υπάρχει απόφαση για δύο μεγάλες μονάδες, μία στη Δεκέλεια, δυναμικότητας 80 χιλιάδων κυβικών μέτρων ημερησίως, η οποία θα αντικαταστήσει υφιστάμενη μονάδα 30 ετών και αναμένεται να προκηρυχθεί στις αρχές του 2027 και μία στην ανατολική Λεμεσό, δυναμικότητας 60 χιλιάδων κυβικών μέτρων ημερησίως, με στόχο προκήρυξης μέχρι το τέλος του 2026.
Όπως είπε, βρίσκονται παράλληλα σε εξέλιξη ή προγραμματισμό σειρά μικρότερων αλλά κρίσιμων έργων. Επιπλέον ανέφερε ότι στην Κισσόνεργα λειτουργεί μονάδα 12 χιλιάδων κυβικών μέτρων ημερησίως, ενώ μονάδες από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προσφέρουν 15 χιλιάδες κυβικά μέτρα νερού την ημέρα. Στο λιμάνι Λεμεσού ολοκληρώθηκε δοκιμαστική παραλαβή μονάδας, η οποία ωστόσο παρουσιάζει τεχνικά προβλήματα και αναμένεται να αποδώσει περίπου 10 χιλιάδες κυβικά μέτρα τις επόμενες ημέρες.
Καθυστερήσεις καταγράφονται και σε άλλες περιπτώσεις, όπως στη μονάδα στο Γαρύλλη, όπου ενώ ξεκίνησε η εγκατάσταση, η παραγωγή νερού μετατίθεται για την περίοδο Απριλίου–Μαΐου. Στα Κούκλια, η μονάδα έχει ήδη αποκατασταθεί και από τον Μάρτιο αυξάνει την παραγωγή της από 15 σε 20 χιλιάδες κυβικά μέτρα ημερησίως.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη μονάδα του Μαζωτού, δυναμικότητας 40 χιλιάδων κυβικών μέτρων ημερησίως, η οποία βρίσκεται στο τελικό στάδιο κατακύρωσης. Ωστόσο, η υλοποίησή της τελεί υπό την αίρεση ολοκλήρωσης των περιβαλλοντικών μελετών, ενώ έχουν καταγραφεί και τοπικές αντιδράσεις, παρά την αναγνώριση της αναγκαιότητας του έργου.
Σε ό,τι αφορά νέες μονάδες, προωθούνται έργα στην Επισκοπή (15 χιλιάδες κυβικά μέτρα, με στόχο λειτουργίας τον Σεπτέμβριο 2026) και στο Βασιλικό (20 χιλιάδες κυβικά μέτρα, με ορίζοντα τον Νοέμβριο 2026). Παράλληλα, σχεδιάζεται νέα μονάδα στην Αγία Θέκλα, με διπλάσια δυναμικότητα από τον αρχικό σχεδιασμό, για κάλυψη των αναγκών της ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου, ενώ εξετάζεται και η δημιουργία μονάδας στην Πόλη Χρυσοχούς.
Ο κ. Γρηγορίου ανέφερε επίσης ότι οι υφιστάμενες μονάδες αφαλάτωσης καλύπτουν περίπου το 70% των αναγκών ύδρευσης της χώρας, ενώ το υπόλοιπο 30% προέρχεται από νερό φραγμάτων, το οποίο υφίσταται επεξεργασία. Οι συνολικές ανάγκες ύδρευσης ανέρχονται περίπου στα 110 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.
Απαντώντας σε ερώτηση για νέα φράγματα, ο εκπρόσωπος του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων ανέφερε ότι οι δυνατότητες είναι περιορισμένες λόγω γεωλογικών και οικονομικών παραμέτρων, αν και εξετάζονται συγκεκριμένες περιπτώσεις όπως στην Παναγιά και στα Καννάβια.
Παρά την ενίσχυση της αφαλάτωσης, η κατάσταση στην άρδευση παραμένει ιδιαίτερα ανησυχητική. Τα αποθέματα νερού στα φράγματα, αν και ελαφρώς αυξημένα σε σχέση με πέρσι, παραμένουν κάτω από το ένα τρίτο της χωρητικότητας. Όπως αναφέρθηκε, μετά το Πάσχα θα ληφθούν αποφάσεις για την κατανομή νερού.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής τόνισε ότι χωρίς επαρκές νερό, τίθεται ζήτημα βιωσιμότητας του τομέα της γεωργίας.
Σε σχέση με την παροχή νερού προς τα γήπεδα γκολφ, και μετά από σχετική ερώτηση ο Ανδρέας Γρηγορίου ανέφερε ότι υπήρξε σημαντική μείωση καθώς από 300 χιλιάδες πλέον παρέχονται συνολικά 50 χιλιάδες κυβικά μέτρα, με στόχο την εξοικονόμηση πόρων.
Οριακή η κάλυψη αναγκών σε περιοχές της Λευκωσίας
Στο πλαίσιο της συζήτησης Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης, Πρόεδρος του Επαρχιακού Οργανισμού Αυτοδιοίκησης Λευκωσίας, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την περιοχή της Λακατάμιας, όπου η ζήτηση και η προσφορά νερού βρίσκονται ήδη στο ίδιο επίπεδο, περίπου στις 12 χιλιάδες κυβικά μέτρα ημερησίως.
«Τοποθετούμε 5-7% περισσότερες συνδέσεις τον χρόνο. Σε κάποια χρόνια η ζήτηση θα ξεπεράσει τα 14 χιλ κυβικά μέτρα» είπε. Σημείωσε ότι στην περιοχή πργραμματίζονται μεγάλες αναπτύξεις όπως νέο νοσοκομείο καθώς και αριθμός οικιστικών μονάδων. «Άρα μιλούμε για μια περιοχή που θα αναπτύσσεται συνεχώς, άρα σίγουρα θα θέλει νέο αναβαθμισμένο αγωγό» είπε.
Σημείωσε ότι την ίδια ώρα κοινότητες όπως η Κοκκινοτριμιθιά, Παλιομέτοχο, Μάμμαρι, Μένοικο, εξυπηρετούνται από πρόχειρες και προσωρινές λύσεις, δηλαδή με λάστιχα εδάφους, ενώ κοινότητες όπως η Περιστερώνα, Αστρομερίτης, Κουτραφάς δεν καλύπτονται από αγωγούς.
Πρόσθεσε ότι παρά την προσπάθεια που γίνεται για τις αφαλατώσεις, το νερό δεν θα φτάσει στις συγκεκριμένες κοινότητες. «Άρα θεωρούμε κατεπείγουσα ανάγκη την αναβάθμιση των αγωγών και των αντλιοστασίων για την περιοχή, την ευρύτερη περιοχή της Λακατάμιας, αλλά και την δημιουργία δικτύου για παροχή νερού στην περιοχή της Δυτικής Λευκωσίας. Το θεωρώ κατεπείγον» είπε ο κ. Γιωρκάτζης.
Επισήμανε παράλληλα ότι καθίσταται αναγκαία η προώθηση και υλοποίηση στοχευμένων δράσεων που να εστιάζουν στην αντιμετώπιση δυσλειτουργιών των μονάδων αφαλάτωσης και αντλιοστασίων, όπως για παράδειγμα η διακοπή ηλεκτροδότησης, και έφερε ως παράδειγμα το γεγονός ότι η Λακατάμεια έμεινε χωρίς νερό για μέρες λόγω διακοπής ηλεκτροδότησης στο αντλιοστάσιο καθώς και τα προβλήματα στις αφαλατώσεις ιδιαίτερα όπως είπε της Λάρνακας. Αναφέρθηκε επίσης ότι ενώ τα τρία εργοστάσια επεξεργασίας λυμάτων του ΕΟΑ Λευκωσίας, παράγουν περίπου 50 χιλιάδες κυβικά την ημέρα, δεν υπάρχει το απαιτούμενο δίκτυο ακόμη για αξιοποίησή του.
Από την πλευρά του ο Μιχάλης Βρυωνίδης, Διευθυντής Τεχνικών Υπηρεσιών ΕΟΑ Λεμεσού είπε ότι αυτή την στιγμή εγκαθίστανται 80 χιλιάδες έξυπνοι μετρητές για την παρακολούθηση και τη μείωση απώλειας νερού. Σημείωσε επίσης ότι αναμένεται να αναθέσουν τη δουλειά για αντικατάσταση αγωγών 90 χιλιομέτρων στο κέντρο της πόλης, ένα έργο συγχρηματοδοτούμενο ύψους 10 εκατ. ευρώ.
Είπε επίσης ότι ετοιμάζεται master plan για την αναβάθμιση του δικτύου ύδρευσης σε όλο τον Δήμο Κουρίου, που καλύπτει περίπου 500–600 χιλιόμετρα, με διαγωνισμό που ετοιμάζεται από μηχανικούς συμβούλους. Πρόσθεσε ότι κατασκευάζεται δίκτυο αποχέτευσης σε 9 προσφυγικούς συνοικισμούς ενώ προωθείται η κατασκευή 250 χιλιομέτρων αγωγών στον Δήμο Κουρίου για τη συλλογή λυμάτων, προκειμένου να αποτραπεί η διοχέτευσή τους στη θάλασσα.
