Λίγο περισσότερο από τέσσερις μήνες μετά την εφαρμογή του νέου Συστήματος Εισόδου-Εξόδου (EES) της ΕΕ, αρχίζουν να αναδύονται τα πρώτα διδάγματα από την εφαρμογή του.
Το σύστημα EES αποτελεί μέρος μιας φιλόδοξης μεταρρύθμισης. Σχεδιάστηκε για να εκσυγχρονίσει τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, αντικαθιστώντας την χειροκίνητη σφράγιση των διαβατηρίων με ένα αυτοματοποιημένο σύστημα που καταγράφει την είσοδο και έξοδο υπηκόων τρίτων χωρών που ταξιδεύουν εντός της ζώνης Σένγκεν, η οποία περιλαμβάνει τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ καθώς και την Ισλανδία, τη Νορβηγία, το Λιχτενστάιν και την Ελβετία. Οι ταξιδιώτες πρέπει να παρέχουν βιομετρικά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων δακτυλικών αποτυπωμάτων και φωτογραφιών προσώπου, δημιουργώντας έτσι έναν ψηφιακό φάκελο που μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί για μελλοντικά ταξίδια. Με εκτιμήσεις ότι οι υπήκοοι τρίτων χωρών θα πραγματοποιούν περίπου 220 εκατομμύρια διασυνοριακές μετακινήσεις ετησίως μέχρι το 2026 - φτάνοντας τα 260 εκατομμύρια μέχρι το 2029 - η ανάγκη για αυτοματοποίηση της διαδικασίας είναι σαφής.
Από την εμπειρία μου στην ηγεσία της eu-LISA, του οργανισμού της ΕΕ που έχει αναλάβει την ανάπτυξη και διαχείριση μεγάλων συστημάτων πληροφορικής (ΙΤ Systems) για τη διαχείριση των συνόρων, τη μετανάστευση και την εσωτερική ασφάλεια, είμαι πεπεισμένος ότι, μόλις ολοκληρωθεί η εφαρμογή του, το EES θα προσφέρει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη διαχείριση των συνόρων, πιο αξιόπιστους ελέγχους ταυτοποίησης, θα μειώσει τις απάτες ταυτότητας και θα διευκολύνει την ταχύτερη διέλευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τους υπηκόους τρίτων χωρών. Ωστόσο, η εξασφάλιση μιας ομαλής μετάβασης στην πλήρη λειτουργία του είναι ένα περίπλοκο επιχειρησιακό καθήκον.
Για το σκοπό αυτό, η υλοποίηση του EES γίνεται σε στάδια. Από τον Οκτώβριο του περασμένου έτους, τα κράτη μέλη υποχρεώθηκαν να καταγράψουν το 10% των υπηκόων τρίτων χωρών που διέρχονται τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, ποσοστό που αυξήθηκε στο 35% από τις 9 Ιανουαρίου. Ωστόσο, ακόμα και στο χαμηλότερο επίπεδο, άρχισ αν να παρατηρούνται δυσλειτουργίες.
Η Διεθνής Συνομοσπονδία Αεροδρομίων (ACI) Ευρώπης ανέφερε σημαντικές αυξήσεις στους χρόνους επεξεργασίας δεδομένων στα σύνορα, με τις ουρές να διαρκούν αρκετές ώρες σε κάποια αεροδρόμια. H Συνομοσπονδία εκτιμά ότι οι συνολικοί χρόνοι επεξεργασίας αυξήθηκαν έως και 70%. Ένας βασικός παράγοντας είναι ότι πολλοί ταξιδιώτες πρέπει πρώτα να καταχωρίσουν τα βιομετρικά τους στοιχεία σε αυτόματα μηχανήματα πριν βρεθούν μπροστά από κάποιον συνοριακό υπάλληλο. Όταν τα μηχανήματα είναι δύσκολα στη χρήση τους, μη διαθέσιμα ή προσωρινά εκτός λειτουργίας, οι καθυστερήσεις μπορεί να αυξηθούν γρήγορα. Η ACI Ευρώπης προειδοποίησε ότι το πρόβλημα αυτό μπορεί να επιδεινωθεί, καθώς το ποσοστό των ταξιδιωτών που απαιτείται να καταχωρίσουν τα δεδομένα τους αυξάνεται.
Αυτές οι προκλήσεις δεν είναι ασυνήθιστες κατά την εφαρμογή μεγάλων συστημάτων πληροφορικής. Η νέα τεχνολογία πρέπει να ενσωματωθεί στις υφιστάμενες διαδικασίες, το προσωπικό χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί σε νέες συνθήκες εργασίας και οι ταξιδιώτες πρέπει να εξοικειωθούν με τις νέες διαδικασίες. Βραχυπρόθεσμα, αυτές οι προσαρμογές μπορεί να μειώσουν προσωρινά τα οφέλη αποδοτικότητας που το σύστημα έχει σχεδιαστεί να προσφέρει.
Εκπρόσωποι του κλάδου, έχουν καλέσει τις συνοριακές αρχές να χρησιμοποιήσουν μέτρα έκτακτης ανάγκης, περιλαμβανομένων περιορισμένων ελέγχων ή προσωρινής αναστολής του συστήματος κατά τις περιόδους αιχμής. Αν και αυτά τα βήματα μπορεί να προσφέρουν βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, δεν αποτελούν μακροπρόθεσμη λύση.
Αυτό που απαιτείται είναι ένας τρόπος να μετακινηθούν κάποια από τα πιο χρονοβόρα διοικητικά βήματα της διαδικασίας διέλευσης των συνόρων μακριά από τα ίδια τα σύνορα.
Μια πρακτική και εφικτή επιλογή θα ήταν να επιτραπεί στους ταξιδιώτες να ολοκληρώσουν την προεγγραφή τους στο EES πριν φτάσουν στα σύνορα. Επί του παρόντος, η απουσία μιας ευρέως διαθέσιμης δυνατότητας προεγγραφής σημαίνει ότι η διαδικασία αυτή μπορεί να γίνει μόνο στα σύνορα, γεγονός που αυξάνει την πίεση ακριβώς εκεί όπου η συμφόρηση και οι καθυστερήσεις είναι πιο δαπανηρές.
Ήδη υπάρχει μία προφανής δίοδος. Το παγκόσμιο δίκτυο Κέντρων Υποβολής Αιτήσεων Visa (VACs), ειδικά εκείνα που λειτουργούν από έμπειρους εξωτερικούς παρόχους υπηρεσιών όπως η VFS Global, είναι ήδη εξοπλισμένα για να χειριστούν με ασφάλεια τη συλλογή δεδομένων ταυτοποίησης (αλφαριθμητικά και βιομετρικά) σε μεγάλη κλίμακα. Τα κέντρα αυτά στελεχώνονται από εκπαιδευμένο προσωπικό και λειτουργούν σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα, κάτι που διασφαλίζει υψηλή ποιότητα διαχείρισης δεδομένων, με σταθερό και αξιόπιστο επίπεδο εξυπηρέτησης. Η αξιοποίηση της υπάρχουσας αυτής υποδομής, θα επιτρέψει στους υπηκόους τρίτων χωρών να λαμβάνουν καθοδήγηση και υποστήριξη από εξειδικευμένους ειδικούς, κάνοντας τη διαδικασία στα σύνορα πιο γρήγορη, πιο προβλέψιμη και λιγότερο αγχωτική συνολικά.
Η προεγγραφή θα μείωνε τον χρόνο που απαιτείται για τη διέλευση από τα σύνορα της ΕΕ, θα περιόριζε τον κίνδυνο δημιουργίας ουρών και θα ελάφρυνε τον φόρτο εργασίας των συνοριοφυλάκων, επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν στα κρίσιμα καθήκοντα ασφάλειας και διαχείρισης κινδύνου. Η ανακατανομή των διαθέσιμων πόρων των συνοριοφυλάκων, από τις τυπικές διαδικασίες καταγραφής προς ουσιαστικές δραστηριότητες διαχείρισης κινδύνου, θα συνέβαλε στη διασφάλιση ότι τα κρίσιμα μέτρα ασφαλείας παραμένουν αποτελεσματικά, ακόμη και σε περιόδους αυξημένης κίνησης.
Όλα αυτά είναι απολύτως υλοποιήσιμα. Από νομικής πλευράς, το EES δεν παρέχει λεπτομερείς οδηγίες για το πώς τα κράτη μέλη πρέπει να οργανώσουν τη διαδικασία προεγγραφής. Κάθε κράτος μέλος έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει για τους τρόπους προεγγραφής που θα χρησιμοποιηθούν - είτε μέσω εφαρμογής στο κινητό, είτε μέσω φυσικών εγκαταστάσεων σε τρίτες χώρες.
Ούτε η συνεργασία με εξωτερικούς παρόχους υπηρεσιών είναι κάτι νέο. Όταν ο ρόλος της βιομετρικής τεχνολογίας (biometric technology) στην έκδοση visas έγινε ολοένα και πιο απαραίτητος, δημιουργήθηκε σημαντική πίεση στους προξενικούς πόρους. Για να αντιμετωπίσουν αυτά τα λειτουργικά προβλήματα, οι κυβερνήσεις στράφηκαν σε εξωτερικούς παρόχους, αναθέτοντάς τους το διοικητικό - και μη αξιολογικό - σκέλος της διαδικασίας έκδοσης θεωρήσεων, όπως τη συλλογή δεδομένων ταυτοποίησης, την καταχώριση βιομετρικών στοιχείων (συμπεριλαμβανομένης της ασφαλούς διαβίβασής τους στα εθνικά συστήματα) και τη διαχείριση των αιτήσεων θεώρησης visa. Η συνεργασία με εξωτερικούς παρόχους για την παροχή αυτών των υπηρεσιών αποτελε ί πλέον αναπόσπαστο μέρος ενός παγκόσμιου οικοσυστήματος που εξασφαλίζει ομαλή και αποτελεσματική εφαρμογή της κοινής πολιτικής θεωρήσεων visa της ΕΕ. Αυτή η συνεργασία έχει ελαφρύνει τις πιέσεις σε προσωπικό, υποδομές και οικονομικούς πόρους, ενώ έχει απλοποιήσει τις διαδικασίες.
Το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (ΕΕS) αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τον εκσυγχρονισμό της διαχείρισης των συνόρων της ζώνης Σένγκεν, βελτιώνοντας την τήρηση αρχείων, τη συμμόρφωση και την ετοιμότητα για μελλοντικό αυτοματισμό. Η εξασφάλιση της επιτυχίας του συστήματος αυτού, απαιτεί επιχειρησιακές επιλογές που θα ισορροπούν τη διευκόλυνση με την ασφάλεια. Η προεγγραφή μέσω των καθιερωμένων Κέντρων Υποβολής
Αιτήσεων Visa (VACs) προσφέρει έναν πρακτικό και αποδεδειγμένα αποτελεσματικό τρόπο για την αποφυγή συμφόρησης, τη διατήρηση της ομαλής ροής των ταξιδιωτών και τη διασφάλιση της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας, ενώ παράλληλα σέβεται την κυριαρχία των κρατών μελών
Με την πλήρη εφαρμογή του συστήματος EES να έχει προγραμματιστεί για τις 10 Απριλίου 2026, η στρατηγική αξιοποίηση της υποδομής των VACs θα είναι καθοριστική για την ομαλή υλοποίησή του, την απλοποίηση της βιομετρικής καταγραφής, τη μείωση της συμφόρησης στα σημεία συνοριακού ελέγχου και τη βελτίωση της εμπειρίας των ταξιδιωτών. Παράλληλα, θα επιτρέψει στις συνοριακές αρχές να επικεντρωθούν στην ασφάλεια, τη διαχείριση κινδύνων και την επιχειρησιακή εποπτεία, διασφαλίζοντας ότι το EES επιτυγχάνει τους στόχους του με αποτελεσματικότητα, αξιοπιστία και ασφάλεια σε όλα τα εξωτερικά σύνορα.
Ο Krum Garkov είναι Σύμβουλος Πολιτικής της ΕΕ στη VFS Global και πρώην μέλος του Γραφείου του Πρωθυπουργού της Βουλγαρίας, καθώς και πρώην Εκτελεσ τικός Διευθυντής της eu‑LISA, της ευρωπαϊκής υπηρεσίας που είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση των μεγάλων συστημάτων πληροφορικής της ΕΕ που στηρίζουν τις πολιτικές διαχείρισης συνόρων και μετανάστευσης.
