Η Ευρώπη δοκιμάζεται από γεωπολιτικές αναταράξεις, κοινωνικές ανισότητες, κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς και εντεινόμενες πιέσεις στο κράτος δικαίου και η συμμετοχική δημοκρατία αναδεικνύεται ως κρίσιμο ζητούμενο. Κοινός προβληματισμός που διαπερνά τον ευρωπαϊκό δημόσιο διάλογο αποτελεί το χάσμα ανάμεσα στις θεσμικές διαδικασίες και τη βιωμένη εμπειρία των πολιτών, καθώς και η ανάγκη μετάβασης από τυπικές μορφές συμμετοχής σε ουσιαστική συνδιαμόρφωση πολιτικών.
Σε αυτό το πλαίσιο, συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με τίτλο «Συμμετοχική Δημοκρατία και Δημοκρατικός Χώρος» διεξήχθη κατά τη διάρκεια της Εναρκτήριας Εκδήλωσης του Έργου της Ευρωπαϊκής Προεδρίας (EU Presidency Project-EUPP5), που πραγματοποιήθηκε στο Προεδρικό Μέγαρο.
Στα βασικά σημεία που αναδείχθηκαν ήταν το γεγονός ότι η δημοκρατική συμμετοχή δεν εξαντλείται στη θεσμική πρόβλεψη διαδικασιών, αλλά προϋποθέτει εμπιστοσύνη, πρόσβαση, ενδυνάμωση και απτά αποτελέσματα για τους πολίτες, καθώς και ότι ο δημοκρατικός χώρος λειτουργεί ως ένα ευρύτερο οικοσύστημα που συνδέεται άμεσα με το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική συνοχή.
Ο Γιώργος Ησαΐα, Εκτελεστικός Διευθυντής του Oxygono for Democracy, αναφέρθηκε στις υφιστάμενες δυνατότητες συμμετοχής των πολιτών σε επίπεδο εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας, επισημαίνοντας ότι, παρά την ύπαρξη εργαλείων και θεσμών, το βασικό ζητούμενο παραμένει η μετατροπή της συμμετοχής σε πραγματική επιρροή στη λήψη αποφάσεων. Υπογράμμισε ότι το στοίχημα για την κοινωνία των πολιτών είναι η μετάβαση από τη διαβούλευση στη διαμόρφωση πολιτικών.
Η Δρ. Χριστίνα Χατζησωτηρίου, από το Ινστιτούτο Μελετών Πολιτικής και Δημοκρατίας, έθεσε στο επίκεντρο τη διαπολιτισμική εκπαίδευση και την παιδεία του διαλόγου, τονίζοντας ότι ο εκδημοκρατισμός της κοινωνίας προϋποθέτει τη διεύρυνση της ενδυνάμωσης φωνών που παραδοσιακά παραμένουν στο περιθώριο, όπως μεταναστευτικοί πληθυσμοί και αναγνωρισμένες μειονότητες. Ανέδειξε τη σημασία πολιτικών που καλλιεργούν τη δημοκρατική κουλτούρα σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας.
Η Καθηγήτρια Stéphanie Laulhé Shaelou, Διευθύντρια του Κέντρου Αριστείας για το Κράτος Δικαίου και τις Ευρωπαϊκές Αξίες (CRoLEV), UCLan Cyprus, ανέλυσε τη στενή σύνδεση ανάμεσα στον δημοκρατικό χώρο, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Όπως σημείωσε, χωρίς ανεξάρτητους θεσμούς, διαφάνεια και λογοδοσία, η συμμετοχή κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια τυπική, διαδικαστική πρακτική, ενώ η άσκηση κριτικής αποδυναμώνεται και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς διαβρώνεται.
Ο Χρίστος Παρμάκκης, Εκπρόσωπος Νεολαίας της Κύπρου στο Κογκρέσο του Συμβουλίου της Ευρώπης, εστίασε στις προκλήσεις που αποτρέπουν τους νέους από τη συμμετοχή στα κοινά, όπως το αυξημένο κόστος ζωής, η στεγαστική κρίση, η παραπληροφόρηση και η καθημερινή επαφή με τη γραφειοκρατία. Τόνισε ότι η συμμετοχή αποτελεί μέσο επίλυσης αυτών των προβλημάτων και ότι η ενδυνάμωση των νέων ξεκινά από την εκπαίδευση και την ουσιαστική αναγνώριση της φωνής τους στη λήψη αποφάσεων.
Ο Δρ. Διόνυσος Αλεξίου, Εκτελεστικός Διευθυντής του Ιδρύματος Κοινοβουλευτισμού και Συμμετοχικής Δημοκρατίας της Βουλής των Αντιπροσώπων, ανέδειξε, τέλος, τη σημασία της πρόσβασης και της εμπιστοσύνης ως βασικούς πυλώνες της συμμετοχικότητας. Παρουσίασε πρωτοβουλίες που συνδέουν την κοινωνία με το κοινοβούλιο, δίνοντας έμφαση στις ψηφιακές προκλήσεις, την τεχνητή νοημοσύνη, την παραπληροφόρηση και την ανάγκη επικαιροποίησης των θεσμικών αντίβαρων.
Τη συζήτηση συντόνισε ο Δρ. Μαρίνος Παπαιωακείμ, Επικεφαλής Στρατηγικών Συνεργασιών και Ανάπτυξης του CARDET.
